همایش آروین البرز EAB JOURNAL 1 3 2025 12 08 بررسی عملکرد بخش تحقیق و توسعه برای برون رفت از خام فروشی و عقب ماندگی فناورانه در اقتصاد ایران بررسی عملکرد بخش تحقیق و توسعه برای برون رفت از خام فروشی و عقب ماندگی فناورانه در اقتصاد ایران 64 89 10.22051/jera.2021.31891.2698 FA دکتر فرشاد استاد، گروه برنامه ریزی و توسعه اقتصادی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران دکتر علی اصغر هیئت علمی دانشکده اقتصاد دانشگاه علامه طباطبایی،تهران،ایران نجمه السادات دانش آموخته ارشد، رشته توسعه اقتصادی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران 2025 12 08 این پژوهش با هدف بررسی عملکرد بخش تحقیق و توسعه برای برون رفت از خام فروشی و عقب ماندگی فناورانه در اقتصاد ایران انجام شد. برآورد مدل لئونتیف و تحلیل شاخص‌های DVA، VS و نسبت واردات به ستانده نشان داد که ساختار زنجیره‌های تولیدی کشور از نظر درون‌زایی، وابستگی فناورانه و ظرفیت ارزش‌افزایی داخلی دارای ناهمگنی چشمگیری است. نتایج نشان داد که این بخش‌ها با میانگین DVA بالای ۷۰ درصد و سهم واردات کمتر از ۲۵ درصد، از بالاترین میزان خوداتکایی و پیوند با منابع داخلی برخوردار بوده و ظرفیت اشتغال پایدار بالایی دارند. شاخص VS/TE حدود ۰٫۶۵ نشان‌دهنده اتکای قابل‌توجه به فناوری و مواد اولیه خارجی است که لزوم بومی‌سازی فناوری و توسعه R&D داخلی را برجسته می‌سازد. با وجود سهم بالای صادرات، ارزش افزوده داخلی پایین است؛ اما توسعه صنایع فرآوری پایین‌دستی و فناوری‌های بومی استخراج می‌تواند DVA را تا حدود ۴۰ درصد افزایش دهد. کاهش ۱۰ تا ۱۵ درصدی واردات واسطه‌ای هم‌زمان با رشد سرمایه‌گذاری تحقیق‌ و توسعه، بیشترین تأثیر را بر افزایش DVA و کاهش وابستگی فناورانه در صنایع شیمیایی دارد. هر یک درصد افزایش سهم R&D از GDP به‌طور متوسط موجب ۰٫۸ درصد رشد در DVA می‌شود که نشانگر پیوند مستقیم بین تحقیق‌ و توسعه و تقویت اقتصاد دانش‌محور است.در مجموع، یافته‌ها بیانگر آن است که ارتقای فناوری بومی، بسط خوشه‌های فناورانه و کاهش واردات واسطه‌ای می‌تواند به شکل معناداری ساختار تولید کشور را به سمت افزایش درون‌زایی، پایداری و بازده ارزش افزوده داخلی سوق دهد. این پژوهش با هدف بررسی عملکرد بخش تحقیق و توسعه برای برون رفت از خام فروشی و عقب ماندگی فناورانه در اقتصاد ایران انجام شد. برآورد مدل لئونتیف و تحلیل شاخص‌های DVA، VS و نسبت واردات به ستانده نشان داد که ساختار زنجیره‌های تولیدی کشور از نظر درون‌زایی، وابستگی فناورانه و ظرفیت ارزش‌افزایی داخلی دارای ناهمگنی چشمگیری است. نتایج نشان داد که این بخش‌ها با میانگین DVA بالای ۷۰ درصد و سهم واردات کمتر از ۲۵ درصد، از بالاترین میزان خوداتکایی و پیوند با منابع داخلی برخوردار بوده و ظرفیت اشتغال پایدار بالایی دارند. شاخص VS/TE حدود ۰٫۶۵ نشان‌دهنده اتکای قابل‌توجه به فناوری و مواد اولیه خارجی است که لزوم بومی‌سازی فناوری و توسعه R&D داخلی را برجسته می‌سازد. با وجود سهم بالای صادرات، ارزش افزوده داخلی پایین است؛ اما توسعه صنایع فرآوری پایین‌دستی و فناوری‌های بومی استخراج می‌تواند DVA را تا حدود ۴۰ درصد افزایش دهد. کاهش ۱۰ تا ۱۵ درصدی واردات واسطه‌ای هم‌زمان با رشد سرمایه‌گذاری تحقیق‌ و توسعه، بیشترین تأثیر را بر افزایش DVA و کاهش وابستگی فناورانه در صنایع شیمیایی دارد. هر یک درصد افزایش سهم R&D از GDP به‌طور متوسط موجب ۰٫۸ درصد رشد در DVA می‌شود که نشانگر پیوند مستقیم بین تحقیق‌ و توسعه و تقویت اقتصاد دانش‌محور است.در مجموع، یافته‌ها بیانگر آن است که ارتقای فناوری بومی، بسط خوشه‌های فناورانه و کاهش واردات واسطه‌ای می‌تواند به شکل معناداری ساختار تولید کشور را به سمت افزایش درون‌زایی، پایداری و بازده ارزش افزوده داخلی سوق دهد. /downloadfilepdf/12356